Van koffiedik en herfstbladeren tot snoeihout, regenwater en keukenresten: in de tuin kun je verrassend veel opnieuw gebruiken. Wat anders in de afvalbak verdwijnt, kan voeding voor de bodem worden, beschutting bieden aan dieren of op een andere manier opnieuw van waarde zijn.
Met deze duurzame tuintips maak je gebruik van wat er al is en zie je natuurlijke kringlopen van dichtbij. Dat kan niet alleen praktisch zijn, maar ook veel voldoening geven. Je zorgt voor planten en dieren, verspilt minder en ziet vaak letterlijk wat een kleine verandering oplevert. Van verschillende manieren van composteren en bokashi tot egels helpen, regenwater opvangen en materialen een tweede leven geven.
Inhoudsopgave
- Maak zelf compost van tuin- en keukenafval
- Fermenteer keukenresten met bokashi
- Gebruik bladeren en plantenresten als mulch
- Kijk wat je opnieuw kunt gebruiken
- Geef snoeihout een functie in je tuin
- Laat een stukje tuin bewust wat wilder
- Help egels aan voedsel, water en beschutting
- Maak je tuin bereikbaar voor egels
- Water besparen in de tuin: regenton, wadi en olla
- Deel stekjes, planten en zaden
- Kies bewust voor potgrond en bodemverbeteraars
- Maak een eigen kringloophoekje
- Welke duurzame tuintip past bij jouw tuin?
💡 Lees ook: Het positieve effect van de natuur voor HSP
Duurzame tuintips voor meer leven in je tuin
Duurzaam tuinieren draait niet alleen om minder kopen of minder weggooien. Het gaat ook over kijken naar wat je al hebt en hoe je dat opnieuw kunt gebruiken. Bladeren kunnen de bodem beschermen, snoeihout kan een schuilplaats worden en groente- en fruitresten kunnen via compost, wormen of bokashi uiteindelijk weer bijdragen aan de grond waarin nieuwe planten groeien.
Dat maakt deze manier van tuinieren zo leuk. Je ziet hoe het ene weer iets voor het andere kan betekenen. Daarbij hoef je niet meteen je hele tuin te veranderen. Eén regenton, een compostvat of een hoekje waar bladeren mogen blijven liggen is al een begin.
Waarom kan duurzaam tuinieren zoveel voldoening geven?
In de tuin is het resultaat van wat je doet vaak heel concreet. Je stopt iets in de grond en ziet het groeien. Je laat bladeren liggen en ontdekt er later bodemdiertjes onder. Of je zet ’s avonds een bakje water neer en ziet ineens een egel door je tuin scharrelen.
Als je hoogsensitief bent, hoef je natuurlijk niet automatisch van tuinieren te houden. Maar als je graag bezig bent met natuur, details opmerkt of voldoening haalt uit verzorgen en creëren, kan de tuin daar een fijne plek voor zijn. Wil je vooral weten wat tuinieren kan betekenen voor rust en herstel, lees dan ook De voordelen van tuinieren voor hoogsensitieve personen. Zoek je juist praktische manieren om je tuin prettig af te stemmen op je sensitiviteit, dan vind je meer ideeën in Tuinieren als HSP: 25 tips voor meer rust en balans.
12 duurzame tuintips voor meer tuinplezier
Hieronder vind je twaalf duurzame tuintips met compost, bokashi, regenwater, hergebruik en meer ruimte voor dieren in je tuin.
1. Maak zelf compost van tuin- en keukenafval
Zelf compost maken is een van de bekendste duurzame tuintips. Groente-, fruit- en tuinafval wordt door bacteriën, schimmels en andere organismen afgebroken en verandert uiteindelijk in humusrijk materiaal dat je als bodemverbeteraar kunt gebruiken.
Er bestaan verschillende manieren om thuis te composteren. Welke het meest geschikt is, hangt onder andere af van je ruimte en van de hoeveelheid keuken- en tuinafval die je hebt. Zelf composteren is overigens niet automatisch duurzamer dan het gescheiden inzamelen van gft. Het is vooral zinvol wanneer het proces goed verloopt én je de compost daadwerkelijk in je tuin gebruikt.
Composthoop of open compostbak
Een composthoop is vooral handig wanneer je voldoende tuinruimte en regelmatig tuinafval hebt. Denk aan plantenresten, bladeren, kleine stukjes snoeihout en rauwe groente- en fruitresten. Een goede mix van droog en vochtig, fijn en grof materiaal helpt om voldoende lucht in de compost te houden.
Een open compostbak werkt volgens ongeveer hetzelfde principe, maar houdt het materiaal wat overzichtelijker bij elkaar. Door het materiaal af en toe om te scheppen, komt er opnieuw zuurstof tussen en kan het afbraakproces doorgaan.
Compostvat
Heb je minder ruimte, dan kan een compostvat praktischer zijn. Het neemt relatief weinig plaats in, en het organische materiaal zit netjes bij elkaar. Ook hierin is variatie belangrijk: alleen een dikke laag gemaaid gras of alleen droog blad werkt minder goed dan een mengsel van verschillende materialen.
Niet alles wat in de gemeentelijke gft-bak mag, is ook geschikt voor een compostvat of composthoop. Gekookte etensresten, vlees, vis, botjes en vet kun je er bijvoorbeeld beter niet in doen. Professionele compostering vindt onder andere bij andere temperaturen plaats dan de compostering in je eigen tuin.
💡 Lees ook: 6 dingen die we van de honingbij kunnen leren
Wormencompost
Een wormenbak is een kleine compostfabriek op zichzelf. Compostwormen verwerken geschikte keukenresten en ander organisch materiaal tot een voedingsrijke wormencompost. Dat maakt deze vorm interessant wanneer je weinig ruimte hebt of vooral keukenafval wilt verwerken.
Het leuke is dat je het proces van dichtbij kunt volgen. Een handje keukenresten verdwijnt langzaam en komt terug als materiaal dat je weer bij planten kunt gebruiken. Houd wel rekening met wat compostwormen wel en niet kunnen verwerken en zorg dat de bak niet te nat, te droog, te warm of te koud wordt.
Maak bladaarde van herfstbladeren
Ook bladeren kun je apart laten verteren. Verzamel afgevallen blad op een hoop of in een bladkorf en geef schimmels, wormen en andere organismen de tijd om hun werk te doen. Uiteindelijk ontstaat bladaarde die je onder meer kunt gebruiken om de bodem mee te bedekken.
Je hoeft herfstbladeren dus zeker niet allemaal af te voeren. Blad dat van het terras of pad moet, kan vaak gewoon naar een rustig stukje tuin. Zo verandert een jaarlijks opruimklusje in gratis grondstof voor je eigen tuin.
2. Fermenteer keukenresten met bokashi
Bokashi wordt vaak bij composteren genoemd, maar het werkt anders. In een afgesloten bokashi-emmer worden keukenresten met behulp van micro-organismen gefermenteerd. Het materiaal wordt dus niet direct afgebroken tot kant-en-klare compost.
Na de fermentatie laat je de bokashi verder verteren, bijvoorbeeld nadat je het in de bodem hebt verwerkt. Juist wanneer je graag zoveel mogelijk van je keukenresten zelf wilt benutten, kan bokashi een interessante aanvulling zijn op een gewone composthoop of wormenbak. Zo hoef je ook niet per se voor één systeem te kiezen.
3. Gebruik bladeren en plantenresten als mulch
Niet alles hoeft eerst in de compostbak. Bladeren, fijn plantenmateriaal en geschikt snoeisel kun je ook als mulch op de bodem tussen je planten leggen. Daar wordt het langzaam afgebroken door het bodemleven.
Een bedekte bodem droogt bovendien minder snel uit en wordt minder rechtstreeks blootgesteld aan zon en slagregen. Vooral herfstbladeren zijn hiervoor handig. Haal ze weg waar ze gladheid of problemen veroorzaken, maar laat ze gerust liggen of verplaats ze naar plekken waar ze juist van nut zijn.
4. Kijk wat je opnieuw kunt gebruiken
Een van de eenvoudigste duurzame tuintips is eerst rondkijken voordat je iets nieuws koopt. Oude bloempotten kunnen opnieuw worden gevuld, een overgebleven tegel kan een stapsteen worden en stukken hout kunnen soms nog worden gebruikt voor een plantensteun, afscheiding of klein tuinproject.
Dat maakt tuinieren ook creatiever. Niet alles hoeft nieuw of perfect op elkaar afgestemd te zijn. Juist door materialen een andere functie te geven, krijgt je tuin soms meer karakter. Een oude teil kan bijvoorbeeld een plantenbak worden en gebruikte kweekpotjes kunnen jarenlang opnieuw dienstdoen.
5. Geef snoeihout een functie in je tuin
Dikke takken en stukken hout hoeven niet meteen te worden afgevoerd. Je kunt er bijvoorbeeld een takkenril van maken of ze op een rustig stukje tuin opstapelen. Zo krijgt materiaal dat anders als tuinafval zou eindigen een nieuwe functie.
Dood hout is bovendien onderdeel van een natuurlijk ecosysteem. Terwijl het langzaam vergaat, kunnen allerlei kleine dieren en schimmels er gebruik van maken. Heb je voldoende ruimte, dan kan zelfs een oude boomstam of dikke tak jarenlang onderdeel van je tuin blijven.
6. Laat een stukje tuin bewust wat wilder
Een duurzame tuin hoeft niet overal keurig aangeharkt te zijn. Onder een haag, achter een struik of in een rustig hoekje kun je bladeren, wat dood hout en uitgebloeide planten laten staan.
Zo’n plek biedt beschutting en leefruimte aan allerlei kleine dieren. En het mooie van deze duurzame tuintip is dat je er vooral iets voor moet láten. Niet ieder blad hoeft weg en niet iedere uitgebloeide stengel hoeft direct te worden afgeknipt.
7. Help egels aan voedsel, water en beschutting
Een egel die ’s avonds door je tuin scharrelt, is voor veel mensen een leuke verrassing. Je helpt egels vooral door je tuin toegankelijk en geschikt voor ze te maken. Denk aan beschutting onder struiken, bladeren en takken, voldoende natuurlijke begroeiing en een veilige schaal met vers water.
Egelbescherming Nederland adviseert daarnaast om egels het hele jaar bij te voeren met harde kittenbrokjes en een stukje verderop altijd vers water beschikbaar te stellen. Geef geen melk en houd de voer- en drinkplek schoon. Zet het voer bij voorkeur zo neer dat katten er minder gemakkelijk bij kunnen. Hier kun je speciale egelvoerplaatsen voor maken of aanschaffen.
8. Maak je tuin bereikbaar voor egels
Een tuin kan nog zo egelvriendelijk zijn, maar een volledig afgesloten schutting maakt hem lastig bereikbaar. Met een doorgang onder of tussen de afscheiding verbind je jouw tuin met omliggende tuinen. Daarmee help je niet alleen de egel die toevallig bij jou woont. Egels bewegen door een groter leefgebied op zoek naar voedsel, beschutting en soortgenoten. Een klein gat in een schutting (minimaal 13x13cm) kan daardoor letterlijk verschillende groene plekken met elkaar verbinden.
9. Water besparen in de tuin: regenton, wadi en olla
Water besparen in de tuin kan op verschillende manieren. Je kunt regenwater opvangen voor later gebruik, overtollig water tijdelijk in de bodem laten zakken of planten heel gericht bij de wortels water geven. Een regenton, wadi en olla doen ieder iets anders en kunnen elkaar daardoor goed aanvullen.
Regenwater opvangen in een regenton
Met een regenton gebruik je minder drinkwater voor je tuin, maar stilstaand water heeft ook nadelen. Vooral in warm weer kan het een broedplaats voor muggen worden. Bladeren en ander organisch materiaal kunnen bovendien gaan verteren, waardoor het water gaat ruiken en bezinksel ontstaat. Zet de ton daarom liefst in de schaduw, sluit hem goed af en houd hem schoon.
Regenwater laten infiltreren met een wadi
Een wadi vangt regenwater tijdelijk op en laat het langzaam in de bodem zakken. Dat past goed bij ons veranderende klimaat: zomers worden gemiddeld droger, terwijl regen vaker in korte, hevige buien kan vallen. Een wadi helpt piekbuien op te vangen én houdt water langer in de bodem beschikbaar voor drogere perioden.
Een regenton en wadi kunnen elkaar dus goed aanvullen: bewaar een deel van het regenwater voor je planten en laat het overschot in de tuin infiltreren.
Geef planten gericht water met een olla
Een olla (spreek je uit als ojja) is een ongeglazuurde aardewerken pot die je tussen de planten ingraaft en met water vult. Door de poreuze wand komt het water langzaam in de omliggende grond terecht, dicht bij de wortels. Omdat de opening wordt afgedekt, gaat er bovendien weinig water verloren door verdamping. (Zie ook dit onderzoek aan de universiteit van Arizona)
Olla’s zijn vooral handig in een moestuin, plantenbak of tussen niet-houtige planten. Hoe vaak je ze moet bijvullen hangt af van het weer, de planten en de grondsoort. Ze vormen zo een eenvoudige aanvulling op een regenton en wadi: je vangt regenwater op, laat een deel in de bodem trekken en kunt een ander deel heel gericht aan planten geven. Bekijk hier voorbeelden van olla’s en hoe ze werken.
Let op in de winter: een olla is gemaakt van poreus aardewerk en kan bij vorst barsten wanneer er water in achterblijft. Maak hem daarom voor de vorst leeg en haal hem in de winter uit de grond.
10. Deel stekjes, planten en zaden
Planten kunnen zichzelf soms enthousiaster vermeerderen dan jij had bedacht. Aardbeien maken uitlopers, sommige vaste planten worden steeds groter en andere planten zaaien zichzelf uit. Wat voor jou te veel wordt, hoeft niet op de composthoop te eindigen.
Geef een stekje, zaailing, plant of verzamelde zaden door aan iemand anders. Je kunt ook planten ruilen met buren of vrienden. Zo ontstaat een kringloop die verder gaat dan je eigen tuin en krijg je zelf misschien weer iets terug wat je nog niet had.
11. Kies bewust voor potgrond en bodemverbeteraars
Bij duurzame tuintips denken we al snel aan wat er ín de tuin gebeurt, maar ook wat je koopt telt mee. In veel reguliere potgrond zit turf, waarvoor veengrond wordt afgegraven. Je kunt daarom kiezen voor turfvrije potgrond.
Eigen compost kan eveneens een waardevolle bodemverbeteraar zijn. Daarmee wordt de kringloop mooi rond: planten- en keukenresten die eerder uit je tuin en huis kwamen, gaan na het composteren weer terug naar de bodem.
12. Maak een eigen kringloophoekje
Vind je alle mogelijkheden leuk maar wordt het al snel een heel project? Bundel dan een paar dingen op één plek. Maak bijvoorbeeld een klein kringloophoekje met je compostvat een plek voor bladeren en snoeihout en eventueel je regenton in de buurt.
Zo wordt zichtbaar hoe verschillende delen met elkaar samenhangen. Keukenresten worden bodemvoeding, regenwater gaat naar je planten, snoeihout biedt beschutting en bladeren blijven in de tuin. Je hoeft er geen perfect systeem van te maken. Juist door ermee te experimenteren ontdek je vanzelf wat in jouw tuin werkt.
Welke duurzame tuintip past bij jouw tuin?
Je hoeft deze 12 duurzame tuintips natuurlijk niet allemaal uit te voeren. Misschien lijkt composteren je leuk, terwijl je niets hebt met bokashi. Misschien heb je nauwelijks plek voor een compostvat, maar kun je wel regenwater opvangen of planten en stekjes doorgeven. Kijk vooral naar wat bij jouw tuin, beschikbare ruimte en interesses past.
Daar zit misschien ook de grootste voldoening. Niet in het zo duurzaam mogelijk proberen te doen, maar in steeds iets beter zien wat je al hebt en wat je daarmee kunt doen. Een blad hoeft niet altijd afval te zijn, een oude pot hoeft niet vervangen te worden en een rommelig hoekje kan juist waardevol blijken voor een dier dat daar beschutting vindt.
Wil je tuinieren vooral gebruiken om te ontspannen en op te laden? Lees dan verder bij
- Tuinieren als HSP: 25 tips voor meer rust en balans
- De voordelen van tuinieren voor hoogsensitieve personen.
Zoek je meer activiteiten waar je plezier, rust of juist nieuwe energie uit kunt halen? Bekijk dan ook Hobby’s voor HSP: ontdek waar je energie van krijgt.
Wil je HSP tips in je mailbox ontvangen?
+ gratis HSP minigids
Bewaar voor later op Pinterest:
Nog geen reacties