Als je hoogsensitief bent, merk je vaak snel op wat er in het contact met andere mensen gebeurt. Een verandering in toon, een gespannen sfeer of een kleine verschuiving in iemands houding kan je al opvallen. Tegelijkertijd kan het daardoor soms lastig zijn om helder te houden: wat is van jou en wat is van de ander?
Dat onderscheid gaat verder dan alleen emoties. Het kan ook gaan over verwachtingen, behoeften, gedachten, problemen en verantwoordelijkheid. Juist wanneer je sterk betrokken bent bij anderen, kan alles gemakkelijk door elkaar gaan lopen. In dit artikel lees je hoe je daar meer helderheid in kunt krijgen zonder jezelf af te sluiten voor de ander.
Inhoudsopgave
- Waarom het onderscheid tussen jou en de ander soms lastig wordt
- Wat is van jou en wat is van de ander?
- Gevoelens van jezelf en de ander onderscheiden
- Let op het verschil tussen voelen en invullen
- Behoeften en verwachtingen uit elkaar houden
- Welke verantwoordelijkheid hoort bij jou?
- Zo krijg je in het moment meer duidelijkheid
- Een voorbeeld: iemand reageert teleurgesteld op jouw grens
- Betrokken blijven zonder alles mee te dragen
- Wanneer oude patronen meespelen
- Je hoeft het niet meteen te weten
- Tot slot: dichtbij de ander én dichtbij jezelf
💡 Lees ook: Alles over hoogsensitiviteit lees je hier
Kort uitgelegd: wat hoort bij jou en wat bij de ander?
Jouw gevoelens, gedachten, behoeften, keuzes en gedrag horen bij jou. De gevoelens, verwachtingen, keuzes en reacties van een ander horen in principe bij die ander. Natuurlijk beïnvloeden mensen elkaar en kun je rekening houden met wat iemand nodig heeft. Dat betekent alleen niet automatisch dat jij verantwoordelijk wordt voor wat de ander voelt of doet.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat iemand gespannen is zonder verantwoordelijk te zijn voor die spanning. Je kunt begrijpen dat iemand teleurgesteld is en toch bij je eigen keuze blijven. En je kunt geraakt worden door wat iemand vertelt terwijl je tegelijkertijd beseft dat het probleem van de ander niet van jou wordt.
Waarom het onderscheid tussen jou en de ander soms lastig wordt
Hoogsensitiviteit hangt samen met een verhoogde responsiviteit voor informatie uit de omgeving en een diepgaande verwerking daarvan. Dat kan ook sociale situaties betreffen. Je merkt bijvoorbeeld snel een verandering in gezichtsuitdrukking, woordkeuze of sfeer op en denkt vervolgens grondig na over wat die informatie betekent.
Dat betekent overigens niet dat iedere HSP moeite heeft om zichzelf van anderen te onderscheiden. Ervaringen uit je leven, je persoonlijkheid en aangeleerde patronen spelen daarin eveneens een belangrijke rol. In gesprekken over hoogsensitiviteit merk ik dat de vraag ‘wat is van mij en wat is van de ander?’ vaak breder blijkt dan alleen emoties. Het gaat bijvoorbeeld ook over schuldgevoel, verwachtingen, verantwoordelijkheid of de neiging om al rekening te houden met iemand voordat diegene zelf heeft uitgesproken wat hij of zij nodig heeft.
Wil je meer weten over het waarnemen van gevoelens en stemmingen? Lees dan ook emoties aanvoelen als HSP.
Wat is van jou en wat is van de ander?
Een handige eerste stap is beseffen dat er in contact met iemand anders verschillende dingen tegelijkertijd kunnen gebeuren. Jij hebt je eigen gevoelens, gedachten en behoeften. De ander heeft die ook. Daarnaast reageer jij op de ander en reageert de ander weer op jou.
Daardoor hoeft een gevoel dat tijdens een gesprek ontstaat niet simpelweg óf van jou óf van de ander te zijn. Misschien roept het gedrag van iemand anders iets bij jou op. Misschien herken je iets uit een eerdere ervaring. Of misschien merk je spanning op en ga je vervolgens zelf piekeren over wat die spanning betekent. Het helpt daarom om niet alleen te vragen van wie dit gevoel is, maar breder te kijken naar wat er precies gebeurt.
💡 Lees ook: Omgaan met intense emoties als HSP
Gevoelens van jezelf en de ander onderscheiden
Je kunt emoties van anderen waarnemen en daar zelf emotioneel op reageren. Dat is iets anders dan dat de emotie van de ander letterlijk jouw emotie wordt. Wanneer iemand verdrietig tegenover je zit, kun je bijvoorbeeld zelf verdriet, spanning of machteloosheid ervaren. Dat zijn op dat moment jouw gevoelens, ook al zijn ze ontstaan in reactie op de ander.
Dat onderscheid lijkt klein, maar maakt praktisch een groot verschil. Je hoeft een gevoel niet weg te duwen omdat het door het contact met iemand anders is ontstaan. Je kunt opmerken: dit gebeurt nu in mij. Vervolgens kun je onderzoeken wat jij nodig vindt om ermee te doen. Onderscheid maken tussen jezelf en de ander betekent dus niet dat je minder empathisch of betrokken hoeft te worden. Het helpt vooral om helder te blijven over wat jij ervaart en wat werkelijk bij de ander hoort.
Let op het verschil tussen voelen en invullen
‘Ik voel dat hij boos op mij is’ klinkt als een gevoel, maar bevat eigenlijk al een conclusie over de ander. Wat je misschien werkelijk waarneemt, is dat iemand korter antwoordt, nauwelijks oogcontact maakt of anders klinkt dan normaal. Daaruit concludeer je vervolgens dat diegene boos is.
Bij hoogsensitiviteit kan juist deze stap belangrijk zijn. Wanneer je subtiele signalen snel opmerkt en er uitgebreid betekenis aan geeft, kan een waarneming ongemerkt veranderen in een overtuiging. Terwijl er ook een andere verklaring mogelijk kan zijn.
Maak daarom onderscheid tussen wat je daadwerkelijk hebt waargenomen en wat je denkt dat het betekent. Als het belangrijk is om te weten, kun je het bij de ander checken. Dat voorkomt dat jouw interpretatie uiteindelijk zwaarder gaat wegen dan wat er werkelijk speelt. Meer hierover lees je ook bij hoogsensitiviteit en empathie.
Behoeften en verwachtingen uit elkaar houden
Wat een ander nodig heeft, hoeft niet automatisch te bepalen wat jij moet doen. Stel dat iemand behoefte heeft aan gezelschap terwijl jij juist rust nodig hebt. Beide behoeften kunnen tegelijkertijd legitiem zijn.
Hetzelfde geldt voor verwachtingen. Iemand kan hopen dat jij meegaat, langer blijft, iets oplost of beschikbaar bent. Dat maakt die verwachting nog niet tot jouw verplichting. Je mag onderzoeken wat jij zelf wilt, kunt en belangrijk vindt voordat je besluit al dan niet invulling te geven aan die verwachting.
Hier kan het helpen om eerst rustig contact te maken met je eigen behoefte. Zo voorkom je dat je pas merkt wat jij nodig had nadat je al hebt toegezegd. Merk je dat je je snel aanpast aan wat anderen van je verwachten? Lees dan ook het artikel over verwachtingen van anderen als HSP.
Welke verantwoordelijkheid hoort bij jou?
Een ander belangrijk onderdeel van onderscheid maken tussen wat van jou is en wat van de ander, is verantwoordelijkheid. Jij bent verantwoordelijk voor je eigen keuzes, gedrag en manier van communiceren. Je kunt rekening houden met een ander, fouten herstellen en zorgvuldig omgaan met de gevolgen van wat je doet.
Maar je kunt niet bepalen hoe een andere volwassene zich voelt, welke keuzes iemand maakt of hoe iemand met een probleem omgaat. Daar ligt ook een verantwoordelijkheid bij de ander.
Dat betekent bijvoorbeeld dat iemand teleurgesteld mag zijn wanneer jij een grens aangeeft. Jij kunt die grens vriendelijk en duidelijk communiceren. Je hoeft de teleurstelling vervolgens niet weg te nemen door alsnog over je eigen grens heen te gaan. Herken je dat je snel de verantwoordelijkheid naar je toe trekt? Lees dan verder bij waar stopt jouw verantwoordelijkheidsgevoel als HSP?.
Zo krijg je in het moment meer duidelijkheid
Onderscheid maken wordt gemakkelijker wanneer je de situatie even uit elkaar haalt. Zeker wanneer er spanning ontstaat, kan alles als één groot gevoel binnenkomen. Je kunt dan niet onmiddellijk weten wat er precies speelt.
Wat gebeurde er feitelijk?
Begin zo concreet mogelijk. Wat werd er gezegd of gedaan? Probeer daar nog geen betekenis aan te geven. ‘Ze antwoordde alleen oké’ is bijvoorbeeld een waarneming. ‘Ze is boos omdat ik nee heb gezegd’ is al een interpretatie. Door bij de feiten te beginnen creëer je wat ruimte tussen wat er gebeurt en de betekenis die je eraan geeft.
Wat gebeurt er bij mij?
Richt vervolgens je aandacht op jezelf. Merk je spanning, irritatie, schuldgevoel, verdriet of juist de neiging om het snel op te lossen? Je hoeft nog niet te bepalen waar dat vandaan komt. Alleen opmerken wat er in jou gebeurt kan al helpen om weer wat meer contact met jezelf te krijgen.
Wat weet ik werkelijk over de ander?
Vraag jezelf vervolgens af wat je daadwerkelijk van de ander weet. Heeft iemand gezegd dat die teleurgesteld, boos of gekwetst is? Of probeer je dat af te leiden uit signalen? Wanneer het ertoe doet, kun je ernaar vragen. Daarmee geef je de ander bovendien de gelegenheid om zelf woorden te geven aan wat er speelt.
Wat is mijn aandeel?
Daarna kun je kijken naar jouw rol. Heb je iets gedaan waarvoor je verantwoordelijkheid wilt nemen? Wil je iets verduidelijken of herstellen? Of merk je vooral dat je probeert iets op te lossen wat eigenlijk bij de ander hoort? Hier ligt vaak een belangrijk verschil tussen betrokken zijn en oververantwoordelijkheid.
Herken het punt waarop denken zich herhaalt
Tot slot komt de vraag die gemakkelijk wordt overgeslagen: wat heb jij in deze situatie nodig? Misschien tijd om na te denken, wat afstand, duidelijkheid, rust of juist een gesprek. Dat hoeft niet tegenover de behoefte van de ander te staan. Wanneer je weet wat er bij jou speelt, kun je vaak helderder contact maken.
Een voorbeeld: iemand reageert teleurgesteld op jouw grens
Stel dat een vriendin vraagt of je dit weekend kunt afspreken en jij zegt dat je rust nodig hebt. Haar reactie klinkt korter dan daarvoor. Je merkt onmiddellijk spanning en denkt: nu heb ik haar teleurgesteld. De neiging ontstaat om alsnog een afspraak voor te stellen.
Je kunt de situatie dan uit elkaar halen. Jij hebt behoefte aan rust. Je vriendin reageert kort; waarom weet je nog niet. Jij voelt spanning en misschien schuldgevoel. Dat gevoel is van jou en mag er zijn. Wat je vriendin precies voelt, weet je pas wanneer zij dat aangeeft. En als zij daadwerkelijk teleurgesteld is, hoeft dat niet automatisch te betekenen dat jij iets verkeerd hebt gedaan.
Jouw verantwoordelijkheid ligt bij eerlijk en respectvol communiceren. Haar reactie daarop hoort ook bij haar. Dat is iets anders dan onverschillig worden. Je kunt zeggen dat je begrijpt dat ze het jammer vindt en tegelijkertijd je grens laten staan. Meer over dit onderwerp lees je bij grenzen stellen als HSP.
Betrokken blijven zonder alles mee te dragen
Onderscheid maken tussen jezelf en de ander betekent niet dat je een denkbeeldige muur om jezelf heen hoeft te zetten. Je mag geraakt worden, meeleven, helpen en rekening houden met iemand. Verbinding bestaat juist bij de gratie van wederzijdse beïnvloeding.
Het verschil zit erin dat je de ervaring van de ander niet automatisch hoeft op te lossen of naar jezelf toe hoeft te trekken. Je kunt naast iemand staan zonder op diens plek te gaan staan. Dat geeft vaak juist meer ruimte voor werkelijk contact. Jij hoeft niet voortdurend vooruit te lopen op wat de ander denkt of nodig heeft en de ander blijft verantwoordelijk voor zijn of haar eigen aandeel.
Wanneer oude patronen meespelen
Soms is onderscheid maken niet alleen lastig omdat je subtiele signalen snel opmerkt. Misschien heb je al vroeg geleerd om goed op anderen te letten, conflicten te voorkomen of verantwoordelijkheid te nemen voor de sfeer. Dan kan aanpassen heel vanzelfsprekend zijn geworden.
Ook pleasen, afwijzingsgevoeligheid, parentificatie of ervaringen binnen een gezin waarin weinig ruimte was voor jouw behoeften kunnen invloed hebben. Dat zijn geen kenmerken van hoogsensitiviteit zelf, maar ze kunnen wel samengaan met hoogsensitiviteit.
Het is daarom nuttig om niet alles wat je bij jezelf herkent automatisch aan HSP toe te schrijven. Juist het onderscheid tussen je aangeboren sensitiviteit en patronen die je onderweg hebt ontwikkeld kan je helpen om beter te begrijpen wat je nodig hebt.
💡 Lees ook: Afwijzingsgevoeligheid bij HSP
Je hoeft het niet meteen te weten
Soms weet je midden in een situatie simpelweg nog niet wat van jou is en wat van de ander. Zeker wanneer er emoties, oude ervaringen of verschillende belangen meespelen, kan het helpen om niet onmiddellijk een conclusie te trekken.
Geef jezelf dan tijd. Na een wandeling, een nacht slapen of wat afstand kan een situatie er alweer anders uitzien. Ook opschrijven wat er feitelijk gebeurde, wat jij voelde en welke aannames je maakte kan helpen om de verschillende lagen weer uit elkaar te halen.
Je hoeft dus niet steeds perfect bij jezelf te blijven. Het gaat er vooral om dat je leert herkennen wanneer je ongemerkt te ver naar de ander verschuift en vervolgens weer terug kunt keren naar jezelf.
Tot slot: dichtbij de ander én dichtbij jezelf
Leren herkennen wat van jou is en wat van de ander helpt je om betrokken te blijven zonder jezelf daarin kwijt te raken. Je kunt emoties opmerken zonder ze allemaal te hoeven dragen, rekening houden met iemand zonder diens verwachtingen automatisch over te nemen en verantwoordelijkheid nemen zonder verantwoordelijk te worden voor alles wat er om je heen gebeurt.
Voor HSP kan juist dat onderscheid rust geven. Niet door minder te voelen of minder oog voor anderen te hebben, maar doordat er naast alle informatie die je van buitenaf oppikt ook ruimte blijft voor jouw eigen gevoel, behoeften en keuzes.
Merk je dat je (te) snel aanpast aan de ander en lastig kunt voelen wat jij zelf nodig hebt? Met HSP coaching kun je onderzoeken welke patronen daarin bij jou meespelen en hoe je steviger bij jezelf kunt blijven zonder je sensitiviteit aan de kant te zetten.
Wil je HSP tips in je mailbox ontvangen?
+ gratis HSP minigids
Bewaar voor later op Pinterest:
Nog geen reacties