Raak je na een drukke dag uitgeput, kun je geluiden ineens niet meer verdragen of merk je dat zelfs kleine dingen te veel worden? Dan kan er sprake zijn van overprikkeling. Hoe zit het met overprikkeling bij HSP? Doordat hoogsensitieve mensen informatie diepgaand verwerken, heeft hun brein meer tijd nodig om alle indrukken te verwerken en ervan te herstellen. In dit artikel lees je hoe overprikkeling ontstaat, wat het verschil is tussen acute en chronische overprikkeling en wat je kunt doen om weer in balans te komen.
Inhoudsopgave
Wat is overprikkeling?
Wanneer je gestresst raakt produceert je lichaam het stresshormoon cortisol. Je lichaam detecteert als het ware een noodsituatie en de vrijgekomen adrenaline en noradrenaline zorgen ervoor dat je lichaam alert is, klaar is om te vluchten, vechten of te bevriezen. Cortisol zorgt er tevens voor dat je spijsvertering en andere basisfuncties in je lichaam omlaag gaan, zodat alle energie aangewend kan worden voor de noodsituatie.
Doorgaans komt ons systeem na een korte periode van overprikkeling vanzelf weer tot rust. Het wordt een ander verhaal als meerdere stressvolle situaties zich achter elkaar aandienen (of je jezelf dit in de vorm van moeten oplegt) zonder dat je voldoende tijd hebt om even bij te komen. Dan kom je in een staat van chronische overprikkeling. Het stresshormoon cortisol kan namelijk uren, dagen, weken en zelfs maanden tot jaren in je lichaam aanwezig blijven met alle gevolgen van dien zoals bijvoorbeeld hyperventilatie.
Dit gebeurt er in je lichaam bij overprikkeling
Overprikkeling is een reactie op een opeenstapeling van prikkels en stress, zowel op de korte termijn (acute overprikkeling) als op de langere termijn (chronische overprikkeling). Met stress zelf is niets mis. Het helpt je alert te blijven, in actie te komen en je aan te passen aan nieuwe situaties. Zowel positieve als negatieve gebeurtenissen kunnen deze stressreactie activeren.
Wanneer je overprikkeld raakt, schakelt je lichaam over naar een verhoogde staat van alertheid. Het sympathische zenuwstelsel wordt actiever en stresshormonen zoals adrenaline en cortisol helpen je om snel te reageren. Blijven prikkels zich opstapelen zonder voldoende herstel, dan blijft je lichaam langer in deze actieve stand staan.
Een van de hoofdkenmerken van hoogsensitiviteit is de diepgaande verwerking van informatie. Daardoor heeft het brein meer tijd nodig om indrukken te verwerken en ervan te herstellen. Als nieuwe prikkels zich blijven aandienen voordat eerdere ervaringen voldoende zijn verwerkt, kan overprikkeling sneller ontstaan. Pas wanneer het parasympathische zenuwstelsel weer de ruimte krijgt om actief te worden, kan je lichaam herstellen en neemt de overprikkeling geleidelijk af.
Als je de lat hoog legt
Het kan ook zijn dat je jezelf te veel druk opgelegd hebt en als gevolg hiervan overprikkeling ondervindt, het zogenaamde ‘moeten’. Dit komt veelvuldig voor bij perfectionisten die de lat veel te hoog leggen. Je hebt als het ware het gevoel dat je de controle verloren hebt of de enorme berg werk die voor je ligt niet meer kunt overzien.
“Het stresshormoon cortisol kan uren, dagen, weken en zelfs maanden tot jaren in je lichaam aanwezig blijven met alle gevolgen van dien”.
💡 Lees ook: Zo werkt je hoogsensitieve brein
Overprikkeling bij HSP
Hoe komt het dat overprikkeling bij HSP vaak voorkomt? Dit heeft te maken met het hoogsensitieve brein, dat op een andere wijze situaties verwerkt dan een niet-hoogsensitief brein. Ten eerste neemt een HSP brein meer prikkels waar, je bent dus als HSP opmerkzamer, en ten tweede verwerk je deze diepgaander. Dat betekent dat je dus meer doet per situatie wat uiteraard ook meer energie kost. Als je hier meer over wil weten, lees dan ook heb je voldoende sudder- en hersteltijd als HSP?
Goed om te weten: overprikkeling is géén specifiek kenmerk van hoogsensitiviteit. Het komt ook bij niet-HSP’s voor als er teveel gebeurt of het brein moeite heeft om prikkels te verwerken (bijvoorbeeld door een hersenletsel, bij autisme enz).
Acute en chronische overprikkeling
Acute overprikkeling*
Acute overprikkeling ontstaat meestal na een periode met veel prikkels, zoals een drukke werkdag, een feestje of een volle agenda. Met voldoende rust en hersteltijd verdwijnen de klachten vaak weer binnen enkele uren of dagen.
Chronische overprikkeling*
Chronische overprikkeling ontstaat wanneer de hoeveelheid prikkels langere tijd groter is dan de tijd die je hebt om daarvan te herstellen. Je voelt je steeds vermoeider, raakt sneller overbelast en merkt dat een avond of weekend rust niet meer voldoende is om op te laden. Zonder verandering kan dit uiteindelijk bijdragen aan een burn-out.
- Gevoel van angst of overweldiging
- Je bent snel geïrriteerd
- Zweten
- Duizelig of wankel voelen
- Bonkend hart
- Misselijkheid of een onrustige maag
- Concentratie- en geheugenproblemen
- Gevoel van ‘kortsluiting’ in je hoofd
- Blozen
- Gespannen spieren (vooral in je nek of kaken)
- Opvliegers
- Plotseling uitgeput of leeg voelen
- Overweldigd voelen
- Uitgeput voelen
- Piekeren of angst dat dingen niet gaan lukken
- Snel geïrriteerd en uitvallen naar anderen
- Slaapproblemen
- Hartkloppingen of maagklachten
- Onverklaarbare lichamelijke klachten
- Chronische hoofdpijn
- Spierpijn of stijve spieren
- Gevoel van hopeloosheid of machteloosheid
- Vaker of uit het niets huilen
- Een verdoofd gevoel
- Moeite met herstellen na een drukke dag
* Iedereen ervaart overprikkeling anders. Daarom kunnen de kenmerken en de ernst van de klachten per persoon verschillen.
Omgaan met overprikkeling bij HSP, 6 praktische tips
Het is belangrijk om uit te zoeken hoe het bij jou ontstaat en wat je er het beste aan kunt doen. Hieronder een aantal tips.
1. Herken de eerste signalen
Hoe eerder je overprikkeling herkent, hoe kleiner de kans dat de klachten zich opstapelen. Let bijvoorbeeld op vermoeidheid, moeite met concentreren, prikkelbaarheid of de behoefte om je terug te trekken. Door deze signalen serieus te nemen, kun je op tijd ingrijpen.
2. Neem bewust tijd voor herstel
Herstel is geen luxe, maar een belangrijk onderdeel van het verwerken van prikkels. Plan daarom dagelijks momenten zonder afleiding in. Een rustige wandeling, lezen, tuinieren of simpelweg even niets hoeven doen helpt je zenuwstelsel om weer tot rust te komen.
3. Verminder tijdelijk nieuwe prikkels
Ben je overprikkeld? Probeer dan niet direct weer “door te pakken”. Zet meldingen uit, kies een rustige omgeving en stel niet-noodzakelijke afspraken even uit. Minder nieuwe prikkels geeft je brein de ruimte om eerdere indrukken te verwerken.
💡 Lees ook: 10 manieren om te ontprikkelen voor HSP
4. Herstel eerst, analyseer later
Wanneer je overprikkeld bent, voelt alles vaak zwaarder en ingewikkelder. Grote beslissingen nemen of conflicten oplossen is dan meestal niet het beste moment. Geef jezelf eerst de tijd om te herstellen. Pas daarna kun je situaties weer met meer overzicht bekijken.
5. Onderzoek waardoor je overprikkeld raakt
Overprikkeling ontstaat zelden door één gebeurtenis. Kijk daarom naar patronen. Zijn het drukke sociale dagen, een volle agenda, perfectionisme, langdurige stress of te weinig hersteltijd? Door de oorzaak te herkennen, kun je gerichter veranderingen aanbrengen.
6. Zorg voor een betere balans tussen inspanning en herstel
Overprikkeling bij HSP voorkom je niet door alle prikkels uit de weg te gaan. Het gaat erom dat inspanning en herstel met elkaar in balans blijven. Wissel drukke momenten af met voldoende rust, zodat je brein de tijd krijgt om indrukken te verwerken en je energie op peil blijft.
💡 Lees ook: Ontdek alles over online HSP coaching
Tot slot, herken de signalen
Overprikkeling bij HSP is een signaal, geen tekortkoming. Door beter te begrijpen hoe jouw brein prikkels verwerkt en bewust ruimte te maken voor herstel, kun je voorkomen dat tijdelijke overprikkeling zich opstapelt. Zo ontstaat er stap voor stap meer rust, energie en balans.
Meer weten over hoogsensitiviteit?
Dit artikel ging specifiek over overprikkeling bij HSP. Wil je meer weten over hoogsensitiviteit in het algemeen? In de complete gids over hoogsensitiviteit lees je wat hoogsensitiviteit is, hoe diepgaande verwerking werkt, wat de wetenschap hierover zegt en hoe je beter leert omgaan met prikkels in het dagelijks leven.
Wil je HSP tips in je mailbox ontvangen?
+ gratis HSP minigids
Bewaar voor later op Pinterest:
11 Reacties
Heb je tips hoe ik als perfectionist en hooggevoelig mens kan genieten van mijn gezin met 6 kinderen (3-15jr)
In dit artikel heb ik tips staan die helpen bij perfectionisme: https://hspcoachmaaike.nl/ben-jij-een-perfectionist/
Hi Carien, draag jouw kinderen met je hartje en let vooral op de vele mooie momenten met hun. Zijn emotioneel goud waar en geniet met ze samen.
Ik heb het zelfde:(
Niet handig
Zoek iemand die mij hier vanaf kan helpen want is niet fijn
Heb je tips bij chronische overprikkeling?
Ik heb last van chronische overprikkeling. Er lijkt geen weg meer terug, zo zwaar is dit. Heb jij tips om weer omhoog te krabbelen? Bepaalde therapie of behandelingen. Alvast bedankt.
Beste Romy,
Een lichaamsgerichte of ACT therapeut kan wellicht uitkomst bieden.
Sterkte en succes.
Beste Maaike,
Ik kan er inmiddels de klok op gelijk zetten. Daags of zelfs dagen na zwaar overprikkeld te zijn (door teveel, vooral prikkelende activiteiten op te zoeken als je weinig tot geen klachten hebt) krijg ik een enorme optater. Hevige gespannenheid of angst, dissociatie, hyperventilatie, aangespannen spieren, etc. Officieel lijdt ik ook nog aan een angststoornis met pieken en dalen en heb ik een verslavingsprobleem mbt benzodiazepines. De afbouw hiervan verloopt zeer moeizaam. Gisteren was ik extreem druk, opgefokt en opgejaagd, onrustig en opstandig. Ondanks een goede en zeer lange nachtrust weet ik dan al dat de dag erna een soort “overlevingsdag” wordt met de meest akelige psychische en ook lichamelijke klachten. Ik weet dat ik hoogsensitief ben. Ook de tijd van het jaar, de omschakeling van zomer naar wintertijd, corona en het voortdurend alleen en eenzaam zijn, zijn een voedingsbodem voor extra klachten. Ik heb zelfs ademhalingstherapie gehad. Ten slotte heb ik sterk het gevoel dat er nog een boel onverwerkte emoties uitmoeten als gevolg van zeer ingrijpende gebeurtenissen, die ik de afgelopen jaren heb meegemaakt. (overlijden dierbare vader en moeder en kat). Voor bijvoorbeeld een cognitieve gedragstherapie, kom ik pas in aanmerking als ik van die verslavende benzo’s af ben. Anders werkt zo’n therapie niet. Ik bel, als het helemaal niet goed met me gaat, vaak naar de Luisterlijn. Je komt constant doseren zodat je de dag erna niet van een koude kermis thuiskomt. Aan de beweging ligt het in ieder geval niet.
Groeten van Frank
Hoi,
Ik ben 15 jaar na het behalen van mijn PABO diploma nu begonnen als leerkracht. Ik heb slechts een kleine klas echter merk ik dat ik zeer snel overprikkeld ben door werkelijk alles. Vooral aan het eind van de dag als ik thuiskom bij mijn gezin heb ik heel veel moeite met alle geluiden, en dat is al helemaal het moment dat ik hier niet door beperkt wil worden. Ik wil toch graag de uitdaging aangaan en zorgen dat ik ondanks deze ‘beperking’ dit werk wel kan doen. Heb je tips voor me hoe ik een soort van ‘schild’ kan opbouwen tegen deze prikkels zodat ik voor de klas wel de rust en vriendelijkheid kan bewaren en ook ’s avonds nog een prettige moeder en vrouw ben?
Mijn dochter Joëlla is 37 en is zwaar depressief en opgenomen geweest en weer ontslagen na een dag, ze werd daar zo overprikkeld
Nu weer bij ons tijdelijk ( haar ouders)
Herken zoveel in de acute HSP situatie
Alles is van toepassing ook voor mij als moeder
Het is heel zwaar, de ene dag gaat goed de andere is ze weer suicidaal
We houden dus de medicatie achter slot en grendel
Ook voor ons als ouders is dit echt pittig
Ze is onder behandeling hier in Arnhem (Braamberg)
Maar wie zorgt voor ons?
Mijn man is 70 en ik 63, ok de jongste niet meer
We zijn ervaringsdeskundige, maar bij ons loopt de stressook erg op
Graag tips hiervoor
Alvast hartelijk dank
José Wardenaar-Cox
Beste José,
Wat een heftige situatie voor jullie.
Hoogsensitiviteit is een karaktereigenschap waarbij overprikkeling een gevolg kan zijn (acuut of chronisch). Dit is geen HSP situatie maar een stresssituatie in het brein.
Overprikkeling is namelijk niet altijd een gevolg van hoogsensitiviteit maar kan ook een gevolg zijn van bijvoorbeeld niet aangeboren hersenletsel, chronische stress, trauma en psychische problemen zoals een depressie.
Via deze organisatie zouden jullie wellicht steun kunnen vinden als ouders: https://www.ypsilon.org/mind-ypsilon/
Veel sterkte met de situatie.