In de praktijk melden zich regelmatig volwassenen die zich herkennen in hoogsensitiviteit, maar het gevoel hebben dat dit niet hun hele verhaal verklaart. Vaak blijken er ook kenmerken van hoogbegaafdheid aanwezig te zijn. Daardoor ontstaat regelmatig de vraag: zijn hoogbegaafden ook hoogsensitief?
Het antwoord is ja. Verschillende wetenschappelijke onderzoeken, waaronder recent Nederlands onderzoek, laten zien dat hoogbegaafden vaker kenmerken van hoogsensitiviteit laten zien dan gemiddeld. Dat betekent niet dat iedere hoogbegaafde hoogsensitief is, maar de overlap tussen beide kenmerken blijkt duidelijk aanwezig.
In dit artikel lees je wat onderzoek hierover zegt en wat de resultaten betekenen voor de praktijk.
Inhoudsopgave
Kun je hoogbegaafd en hoogsensitief zijn?
15-20% van de bevolking is hoogsensitief. Hoogbegaafden vertegenwoordigen een groep van 2-3% van de bevolking. Niet alle HSP zijn dus hoogbegaafd maar hoe zit dat omgekeerd? Wil je meer weten over de combinatie van hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit, lees dan ook het artikel over hoogsensitief en hoogbegaafd.
💡 Lees ook: Lees meer over hoogsensitief en hoogbegaafd zijn
Wat is hoogbegaafdheid?
Hoogbegaafdheid is een aangeboren eigenschap die invloed heeft op de manier van denken, leren, waarnemen en beleven. Daardoor herkennen hoogbegaafden zich vaak niet alleen in cognitieve kenmerken, maar ook in een rijke innerlijke belevingswereld.
Wil je meer weten over de kenmerken, achtergronden en verschillende modellen van hoogbegaafdheid? Lees dan ook het artikel Wat is hoogbegaafdheid?
Sensitiviteit bij hoogbegaafden
Hoogbegaafden ervaren de wereld vaak heel intens en worden regelmatig ook door de omgeving als intens ervaren. Hun sensitiviteit gecombineerd met een groot zelfbewustzijn zorgt ervoor dat ze zich soms overspoeld kunnen voelen. Gecombineerd met scherpe analyses en mogelijk ook overhaaste conclusies kan het leven dan soms als tamelijk complex ervaren worden.
Overigens is dit niet voor elke hoogbegaafde het geval, want last hebben van sensitiviteit hangt net als bij HSP, samen met je ervaringen in het leven. Zijn deze positief en ondersteunend geweest, dan kan het goed zijn dat je er weinig tot geen last van hebt terwijl bij negatieve ervaringen de lasten toenemen.
Onderzoek naar hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Eerder onderzoek in 2016 Van de Ven, R., van Weerdenburg, M., & van Hoof, E. (2016). Working with intensity; The relationship between giftedness and sensitivity in working adults in Flanders and the Netherlands, concludeerde dat zo’n 87% van de hoogbegaafden ook hoogsensitief is.
In een recenter onderzoek in 2023, De Gucht, V., Woestenburg, D. H. A., Backbier, E. (2023). Do gifted individuals exhibit higher levels of Sensory Processing Sensitivity and what role do Openness and Neuroticism play in this regard?, werd dieper ingegaan op de aspecten van hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden vanuit het Vijffactorenmodel ook wel de Big Five genoemd. Daarbij werden onder andere de rol van de openheid (kenmerkend hiervoor zijn bijvoorbeeld nieuwsgierigheid, fantasie en ontvankelijkheid voor nieuwe ideeën) en neuroticisme (wat gerelateerd is aan emotionele instabiliteit) van dit model bij hoogbegaafden bekeken.
HSP en het vijffactorenmodel/Big Five
In studies is hoogsensitiviteit, dat in de wetenschap onderzocht wordt onder de term sensory processing sensitivity, regelmatig bekeken vanuit het Vijffactorenmodel. Daaruit bleek een licht positief verband tussen HSP en openheid, met name op het gebied van esthetische sensitiviteit. En een sterk positief verband bij neuroticisme en de negatieve aspecten van HSP. Dat wil onder andere zeggen dat HSP’s vatbaarder zijn voor piekeren, doemdenken, angst en depressie.
Resultaten onderzoek zijn hoogbegaafden ook hoogsensitief?
In het onderzoek bleek dat hoogbegaafden lager scoorden op de negatieve aspecten van HSP, specifiek op emotionele en fysiologische reactiviteit en hoger scoorden op de positieve aspecten esthetische sensitiviteit, sociaal-affectieve sensitiviteit en sensorisch comfort.
Minder kans op psychische problemen
Hoogbegaafden bleken beduidend lager te scoren op de negatieve aspecten van HSP ten aanzien van emotionele instabiliteit (neuroticisme) in het model. Omdat die dimensie wordt gezien als een risicogebied voor het ontwikkelen van psychische problemen, wijst dat erop dat hoogbegaafden minder kans hebben voor het ontwikkelen daarvan.
Een mogelijke hypothese die de onderzoekers daarvoor stellen is dat hoogbegaafden door hun snellere cognitieve verwerking en hun vermogen om complexe problemen snel op te lossen, beter in staat zijn om effectief te dealen met uiteenlopende situaties.
Hoogbegaafden die hulp zoeken
Het onderzoek wees verder uit dat hoogbegaafden ook hoogsensitief scoren op de positieve aspecten van hoogsensitiviteit en lager op de lasten ervan. Toch zie ik in de praktijk regelmatig hoogbegaafden aankloppen voor hulp voor het omgaan met hun sensitiviteit. Hoe zit dat?
Wat er vaak onder de hulpvraag ligt
Niet iedere hoogbegaafde zoekt begeleiding. Wanneer iemand zich aanmeldt, spelen er vaak meerdere factoren mee, zoals vastlopen op het werk, negatieve schoolervaringen, een moeilijke thuissituatie of eerdere hulpverlening die onvoldoende aansloot. Regelmatig blijkt dat hoogbegaafdheid lange tijd niet herkend is.
Daarnaast ligt de hulpvraag vaak niet alleen bij hoogsensitiviteit. Het herkennen en erkennen van hoogbegaafdheid geeft regelmatig nieuwe inzichten in jezelf, je manier van denken en je behoeften. Dat helpt om ervaringen beter te begrijpen en jezelf in de juiste context te plaatsen.
Tot slot blijkt wat op overprikkeling lijkt soms onderprikkeling te zijn. Er is dan niet zozeer sprake van teveel prikkels, maar van te weinig uitdaging, diepgang of betekenisvolle input. Ontdekken waar je energie van krijgt en intellectueel van opleeft, is dan een belangrijke stap.
💡 Lees ook: De kenmerken van hoogbegaafdheid bij volwassenen
Tot slot: zijn hoogbegaafden ook hoogsensitief?
De resultaten van dit onderzoek laten zien dat hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit regelmatig samen voorkomen. Vooral de combinatie van diepgaande verwerking, openheid, nieuwsgierigheid en oog voor nuances lijkt daarbij een belangrijke rol te spelen. Voor volwassenen die zich herkennen in hoogsensitiviteit, maar het gevoel hebben dat dit niet hun hele verhaal verklaart, kan het daarom waardevol zijn om ook stil te staan bij hoogbegaafdheid.
Vond je dit leuk? Deel met anderen:
Wil je HSP tips in je mailbox ontvangen?
+ gratis HSP minigids
Bewaar voor later op Pinterest:
